अध्याय 6: योगाध्यायः
फलदीपिका · Phaladeepika, chapter 6 (Yogas)
70 श्लोक
- श्लोक 1रुचकभद्रकहंसकमालवाः सशशका इति पञ्च च कीर्तिताः ।स्वभवनोच्चगतेषु चतुष्टये क्षितिसुतादिषु तान् क्रमशो वदेत् ॥१॥
- श्लोक 2दीर्घास्यो बहुसाहसाप्तविभवः शूरोऽरिहन्ता बलीगर्विष्ठो रुचके प्रतीतगुणवान् सेनापतिर्जित्वरः ।आयुष्मान् सकुशाग्रबुद्धिरमलो विद्वज्जनश्लाघितोभूपो भद्रकयोगजोऽतिविभवश्चास्थानकोलाहलः ॥२॥
- श्लोक 3हंसे सद्भिरभिष्टुतः क्षितिपतिः शङ्खाब्जमत्स्याङ्कुशै-श्चिह्नैः पादकराङ्कितः शुभवपुर्मृष्टान्नभुग्धार्मिकः ।पुष्टाङ्गो धृतिमान्धनी सुतवधूभाग्यान्वितो वर्धनोमालव्ये सुखभुक्सुवाहनयशा विद्वान्प्रसन्नेन्द्रियः ॥३॥
- श्लोक 4शस्तः सर्वजनैः सुभृत्यबलवान् ग्रामाधिपो वा नृपोदुर्वृत्तः शशयोगजोऽन्यवनितावित्तान्वितः सौख्यवान् ।लग्नेन्द्वोरपि योगपञ्चकमिदं साम्राज्यसिद्धिप्रदंतेष्वेकादिषु भाग्यवान् नृपसमो राजा नृपेन्द्रोऽधिकः ॥४॥
- श्लोक 5विधोस्तु सुनफानफाधुरुधराः स्वरिःफोभय-स्थितैर्विरविभिर्ग्रहैरितरथा तु केमद्रुमः ।हिमत्विषि चतुष्टये ग्रहयुतेऽथ केमद्रुमोन हीति कथितोऽथवा हिमकराद्ग्रहैः केन्द्रगैः ॥५॥
- श्लोक 6स्वयमधिगतवित्तः पार्थिवस्तत्समो वाभवति हि सुनफायां धीधनख्यातिमांश्च ।प्रभुरगदशरीरः शीलवान् ख्यातकीर्ति-र्विषयसुखसुवेषो निर्वृतश्चानफायाम् ॥६॥
- श्लोक 7उत्पन्नभोगसुखभाग्धनवाहनाढ्य-स्त्यागान्वितो धुरुधुराप्रभवः सभृत्यः ।केमद्रुमे मलिनदुःखितनीचनिःस्वाःप्रेष्याः खलाश्च नृपतेरपि वंशजाताः ॥७॥
- श्लोक 8हित्वेन्दुं शुभवेसिवास्युभयचर्याख्याः स्वरिःफोभय-स्थानस्थैः सवितुः शुभैः स्युरशुभैस्ते पापसंज्ञाः स्मृताः ।सत्पार्श्वे शुभकर्तरीत्युदयभे पापैस्तु पापाह्वयोलग्नाद्वित्तगतैः शुभैस्तु सुशुभो योगो न पापेक्षितैः ॥८॥
- श्लोक 9जातः स्यात् सुभगः सुखी गुणनिधिर्धीरो नृपो धार्मिकोविख्यातः सकलप्रियोऽतिसुभगो दाता महीशप्रियः ।चार्वङ्गः प्रियवाक्प्रपञ्चरसिको वाग्मी यशस्वी धनीविद्यादत्र सुवेसिवास्युभयचर्याख्येषु पादक्रमात् ॥९॥
- श्लोक 10अन्यायाज्जननिन्दको हतरुचिर्हीनप्रियो दुर्जनोमायावी परनिन्दकः खलयुतो दुर्वृत्तशास्त्राधिकः ।लोके स्यादपकीर्तिदुःखितमना विद्यार्थभाग्यैश्च्युतोजातश्चाशुभवेसिवास्युभयचर्याख्येषु पादक्रमात् ॥१०॥
- श्लोक 11जैवातृको विभयरोगरिपुः सुखी स्या-दाढ्यः श्रिया च शुभकर्तरियोगजातः ।निःस्वोऽशुचिर्विसुखदारसुतोऽङ्गहीनःस्यात्पापकर्तरिभवोऽचिरमायुरेति ॥११॥
- श्लोक 12आचारवान् धर्ममतिः प्रसन्नः सौभाग्यवान् पार्थिवमाननीयः ।मृदुस्वभावः स्मितभाषणश्च धनी भवेच्चामलयोगजातः ॥१२॥
- श्लोक 13सुशुभे शुभकर्तर्यां वेस्यादौ सुनभादिवत् ।शुभैः क्रमात्फलं ज्ञेयं विपरीतमसद्ग्रहैः ॥१३॥
- श्लोक 14ओजेष्वर्केन्दुलग्नान्यजनि दिवि पुमांश्चेन्महाभाग्ययोगःस्त्रीणां तद्व्यत्यये स्याच्छशिनि सुरगुरोः केन्द्रगे केसरीति ।जीवान्त्याष्टारिसंस्थे शशिनि तु शकटः केन्द्रगे नास्ति लग्ना-च्चन्द्रे केन्द्रादिगेऽर्कादधमसमवरिष्ठाख्ययोगाः प्रसिद्धाः ॥१४॥
- श्लोक 15महाभाग्ये जातः सकलनयनानन्दजनकोवदान्यो विख्यातः क्षितिपतिरशीत्यायुरमलः ।वधूनां योगेऽस्मिन् सति धनसुमाङ्गल्यसहिताचिरं पुत्रैः पौत्रैः शुभमुपगता सा सुचरिता ॥१५॥
- श्लोक 16केसरीव रिपुवर्गनिहन्ता प्रौढवाक् सदसि राजसवृत्तिः ।दीर्घजीव्यतियशाः पटुबुद्धिस्तेजसा जयति केसरियोगे ॥१६॥
- श्लोक 17कचित्कचिद्भाग्यपरिच्युतः सन् पुनः पुनः सर्वमुपैति भाग्यम् ।लोकेऽप्रसिद्धोऽपरिहार्यमन्तः शल्यं प्रपन्नः शकटेऽतिदुःखी ॥१७॥
- श्लोक 18कष्टमध्यमवराह्वययोगे द्रव्यवाहनयशःसुखसंपत् ।ज्ञानधीविनयनैपुणविद्यात्यागभोगजफलान्यपि तद्वत् ॥१८॥
- श्लोक 19चन्द्राद्वा वसुमांस्तथोपचयगैर्लग्नात्समस्तैः शुभै-श्चन्द्राद्व्योम्न्यमलाह्वयः शुभखगैर्योगो विलग्नादपि ।जन्मेशे सहिते विलग्नपतिना केन्द्रेऽधिमित्रर्क्षगेलग्नं पश्यति कश्चिदत्र बलवान्योगो भवेत्पुष्कलः ॥१९॥
- श्लोक 20तिष्ठेयुः स्वगृहे सदा वसुमति द्रव्याण्यनल्पान्यपिक्ष्मेशः स्यादमले धनी सुतयशःसंपद्युतो नीतिमान् ।श्रीमान् पुष्कलयोगजो नृपवरैः संमानितो विश्रुतःस्वाकल्पाम्बरभूषितः शुभवचाः सर्वोत्तमः स्यात्प्रभुः ॥२०॥
- श्लोक 21सर्वे पञ्चसु षट्सु सप्तसु शुभा मालाश्च पङ्क्त्या स्थितायद्येवं मृतिषड्व्ययादिषु गृहेष्वत्राशुभाख्याः स्मृताः ।स्वर्क्षोच्चे यदि कोणकण्टकयुतौ भाग्येशशुक्रावुभौलक्ष्म्याख्योऽथ तथाविधे हिमकरे गौरीति जीवेक्षिते ॥२१॥
- श्लोक 22जनाधिकारी क्षितिपालशस्तो भोगी प्रदाता परकार्यकर्ता ।बन्धुप्रियः सत्सुतदारयुक्तो धीरः सुमालाह्वययोगजातः ॥२२॥
- श्लोक 23कुमार्गयुक्तोऽशुभमालिकाख्ये दुःखी परेषां वधकृत् कृतघ्नः ।स्यात्कातरो भूसुरभक्तिहीनो लोकाभिशप्तः कलहप्रियः स्यात् ॥२३॥
- श्लोक 24नित्यं मङ्गलशीलया वनितया क्रीडत्यरोगी धनीतेजस्वी स्वजनान् सुरक्षति महालक्ष्मीप्रसादालयः ।श्रेष्ठान्दोलिकया प्रयाति तुरगस्तम्बेरमाध्यासितोलोकानन्दकरो महीपतिवरो दाता च लक्ष्मीभवः ॥२४॥
- श्लोक 25सुन्दरगात्रः श्लाघितगोत्रः पार्थिवमित्रः सद्गुणपुत्रः ।पङ्कजवक्त्रः संस्तुतजैत्रो राजति गौरीयोगसमुत्थः ॥२५॥
- श्लोक 26शुक्रवाक्पतिसुधाकरात्मजैः केन्द्रकोणसहितैर्द्वितीयगैः ।स्वोच्चमित्रभवनेषु वाक्पतौ वीर्यगे सति सरस्वतीरिता ॥२६॥
- श्लोक 27धीमान्नाटकगद्यपद्यगणनालङ्कारशास्त्रेष्वयंनिष्णातः कविताप्रबन्धरचनाशास्त्रार्थपारंगतः ।कीर्त्याक्रान्तजगत्त्रयोऽतिधनिको दारात्मजैरन्वितःस्यात् सारस्वतयोगजो नृपवरैः संपूजितो भाग्यवान् ॥२७॥
- श्लोक 28लग्नाधीश्वरभास्करामृतकराः केन्द्रत्रिकोणाश्रिताःस्वोच्चस्वर्क्षसुहृद्गृहानुपगताः श्रीकण्ठयोगो भवेत् ।तद्वद्भार्गवभाग्यनाथशशिजाः श्रीनाथयोगस्तथावागीशात्मपसूर्यजा यदि तदा वैरिञ्चियोगस्ततः ॥२८॥
- श्लोक 29रुद्राक्षाभरणो विभूतिधवलच्छायो महात्मा शिवंध्यायत्यात्मनि सन्ततं सुनियमः शैवव्रते दीक्षितः ।साधूनामुपकारकः परमतेष्वेवानसूयो भवेत्तेजस्वी शिवपूजया प्रमुदितः श्रीकण्ठयोगोद्भवः ॥२९॥
- श्लोक 30लक्ष्मीवान् सरसोक्तिचाटुनिपुणो नारायणाङ्काङ्कितःतन्नामाङ्कितहृद्यपद्यमनिशं संकीर्तयन् सज्जनैः ।तद्भक्तापचितौ प्रसन्नवदनः सत्पुत्रदारान्वितःसर्वेषां नयनप्रियोऽतिसुभगः श्रीनाथयोगोद्भवः ॥३०॥
- श्लोक 31ब्रह्मज्ञानपरायणो बहुमतिर्वेदप्रधानो गुणीहृष्टो वैदिकमार्गतो न चलति प्रख्यातशिष्यव्रजः ।सौम्योक्तिर्बहुवित्तदारतनयः सद्ब्रह्मतेजोज्वल-न्दीर्घायुर्विजितेन्द्रियो नतनृपो वैरिञ्चियोगोद्भवः ॥३१॥
- श्लोक 32अन्योन्यं भवनस्थयोर्विहगयोर्लग्नादिरिःफान्तकंभावाधीश्वरयोः क्रमेण कथिताः षट्षष्टियोगा जनैः ।त्रिंशद्दैन्यमुदीरितं व्ययरिपुच्छिद्रादिनाथोत्थिता-स्त्वष्टौ शौर्यपतेः खला निगदिताः शेषा महाख्याः स्मृताः ॥३२॥
- श्लोक 33मूर्खः स्यादपवादको दुरितकृन्नित्यं सपत्नार्दितःक्रूरोक्तिः किलदैन्यजश्चलमतिर्विच्छिन्नकार्योद्यमः ।उद्वृत्तश्च खले कदाचिदखिलं भाग्यं लभेताखिलंसौम्योक्तिश्च कदाचिदेवमशुभं दारिद्र्यदुःखादिकम् ॥३३॥
- श्लोक 34श्रीकटाक्षनिलयः प्रभुराढ्यश्चित्रवस्त्रकनकाभरणश्च ।पार्थिवाप्तबहुमानसमाज्ञो यानवित्तसुतवांश्च महाख्ये ॥३४॥
- श्लोक 35लग्नाधिपाप्तभपतिस्थितराशिनाथःस्वोच्चस्वभेषु यदि कोणचतुष्टयस्थः ।योगः स काहल इति प्रथितोऽथतद्व-ल्लग्नाधिपाप्तभपतिर्यदि पर्वताख्यः ॥३५॥
- श्लोक 36वर्द्धिष्णुरार्यः सुमतिः प्रसन्नः क्षेमङ्करः काहलजो नृमान्यः ।स्थिरार्थसौख्यः स्थिरकार्यकर्ता क्षितीश्वरः पर्वतयोगजातः ॥३६॥
- श्लोक 37धर्मकर्मभवनाधिपती द्वौ संयुतौ महितभावगतौ चेत् ।राजयोग इति तद्वदिह स्यान् केन्द्रकोणयुतिर्यदि शङ्खः ॥३७॥
- श्लोक 38भेरीशङ्खप्रणादैर्धृतमृदुपटिकाजातवृत्तातपत्रोहस्त्यश्वान्दोलिकाद्यैः सह मगधकृतप्रस्तुतिर्भूमिपालः ।नानारूपोपहारस्फुरितकरयुतैः प्रार्थितः सज्जनैः स्या-द्राजा स्याच्छङ्खयोगे बहुवरवनिताभोगसम्पत्तिपूर्णः ॥३८॥
- श्लोक 39संख्यायोगाः सप्तसप्तर्क्षसंस्थैरेकापायाद्वल्लकीदामपाशम् ।केदाराख्यः शूलयोगो युगं च गोलश्चान्यान् पूर्वमुक्तान्विहाय ॥३९॥
- श्लोक 40वीणायोगे नृत्तगीतप्रियोऽर्थी दाम्नि त्यागी भूपतिश्चोपकारी ।पाशे भोगी सार्थसच्छीलबन्धुः केदाराख्ये श्रीकृषिक्षेत्रयुक्तः ॥४०॥
- श्लोक 41शूले हिंस्रः क्रोधशीलो दरिद्रः पाषण्डी स्याद् द्रव्यहीनो युगाख्ये ।निःस्वः पापी म्लेच्छयुक्तः कुशिल्पी गोले जातश्चालसोऽल्पायुरेव ॥४१॥
- श्लोक 42सौम्यैरिन्दोर्द्यूनषड्रन्ध्रसंस्थैस्तद्वल्लग्नात्संस्थितैर्वाधियोगः ।नेता मन्त्री भूपतिः स्यात्क्रमेण ख्यातः श्रीमान्दीर्घजीवी मनस्वी ॥४२॥
- श्लोक 43अधियोगभवो नरेश्वरः स्थिरसंपद्बहुबन्धुपोषकः ।अमुना रिपवः पराजिताश्चिरमायुर्लभते प्रसिद्धताम् ॥४३॥
- श्लोक 44भावैः सौम्ययुतेक्षितैस्तदधिपैः सुस्थानगैर्भास्वरैःस्वोच्चस्वर्क्षगतैर्विलग्नभवनाद्योगाः क्रमाद्द्वादश ।संज्ञाश्चामरधेनुशौर्यजलधिच्छत्रास्त्रकामासुराभाग्यख्यातिसुपारिजातमुसलास्तज्ज्ञैर्यथा कीर्तिताः ॥४४॥
- श्लोक 45प्रत्यहं व्रजति वृद्धिमुदग्रां शुक्लचन्द्र इव शोभनशीलः ।कीर्तिमान् जनपतिश्चिरजीवी श्रीनिधिर्भवति चामरजातः ॥४५॥
- श्लोक 46सन्निपानविभवोऽखिलविद्यापुष्कलोऽधिककुटुम्बविभूतिः ।हेमरत्नधनधान्यसमृद्धो राजराज इव राजति धेनौ ॥४६॥
- श्लोक 47कीर्तिमद्भिरनुजैरभिष्टुतो लालितो महितविक्रमयुक्तः ।शौर्यजो भवति राम इवासौ राजकार्यनिरतोऽतियशस्वी ॥४७॥
- श्लोक 48गोसंपद्धनधान्यशोभिसदनं बन्धुप्रपूर्णं वर-स्त्रीरत्नाम्बरभूषणानि महितस्थानं च सर्वोत्तमम् ।प्राप्नोत्यम्बुधियोगजः स्थिरसुखो हस्त्यश्वयानादिगोराजेड्यो द्विजदेवकार्यनिरतः कूपप्रपाकृत्पथि ॥४८॥
- श्लोक 49सुसंसारसौभाग्यसन्तानलक्ष्मीनिवासो यशस्वी सुभाषी मनीषी ।अमात्यो महीशस्य पूज्यो धनाढ्यः स्फुरत्तीक्ष्णबुद्धिर्भवेच्छत्रयोगे ॥४९॥
- श्लोक 50शत्रून् बलिष्ठान् बलवन्निगृह्य क्रूरप्रवृत्त्या सहितोऽभिमानी ।व्रणाङ्किताङ्गश्च विवादकारी स्यादस्त्रयोगे दृढगात्रयुक्तः ॥५०॥
- श्लोक 51परदारपराङ्मुखो भवेद्वरदारात्मजबन्धुसंश्रितः ।जनकादधिकः शुभैर्गुणैर्महनीयां श्रियमेति कामजः ॥५१॥
- श्लोक 52हन्त्यन्यकार्यं पिशुनः स्वकार्यपरो दरिद्रश्च दुराग्रही स्यात् ।स्वयंकृतानर्थपरंपरार्तः कुकर्मकृच्चासुरयोगजातः ॥५२॥
- श्लोक 53चञ्चच्चामरवाद्यघोषनिबिडामान्दोलिकां शाश्वतींलक्ष्मीं प्राप्य महाजनैः कृतनतिः स्याद्धर्ममार्गे स्थितः ।प्रीणात्येष पितॄन् सुरान्द्विजगणांस्तत्तत्प्रियैः पूजनैःस्वाचारः स्वकुलोद्वहः सुहृदयः स्याद्भाग्ययोगोद्भवः ॥५३॥
- श्लोक 54सत्क्रियां सकललोकसंमतामाचरन्नवति सज्जनान्नृपः ।पुत्रमित्रधनदारभाग्यवान् ख्यातिजो भवति लोकविश्रुतः ॥५४॥
- श्लोक 55नित्यमङ्गलयुतः पृथिवीशः संचितार्थनिचयः सुकुटुम्बी ।सत्कथाश्रवणभक्तिरभिज्ञो पारिजातजननः शिवतातिः ॥५५॥
- श्लोक 56कृच्छ्रलब्धधनवान् परिभूतो लोलसंपदुचितव्ययशीलः ।स्वर्गमेव लभतेऽन्त्यदशायां जाल्मको मुसलजश्चपलश्च ॥५६॥
- श्लोक 57दुःस्थैर्भावगृहेश्वरैरशुभसंयुक्तेक्षितैर्वा क्रमा-द्भावैः स्युस्त्ववयोगनिःस्वमृतयः प्रोक्ताः कुहूः पामरः ।हर्षो दुष्कृतिरित्यथापि सरलो निर्भाग्यदुर्योगकौयोगा द्वादश ते दरिद्रविमले प्रोक्ता विपश्चिज्जनैः ॥५७॥
- श्लोक 58अप्रसिद्धिरतिदुःसहदैन्यं स्वल्पमायुरवमानमसद्भिः ।संयुतः कुचरितः कुतनुः स्याच्चञ्चलस्थितिरिहाप्यवयोगे ॥५८॥
- श्लोक 59सुवचनशून्यो विफलकुटुम्बः कुजनसमाजः कुदशनचक्षुः ।मतिसुतविद्याविभवविहीनो रिपुहृतवित्तः प्रभवति निःस्वे ॥५९॥
- श्लोक 60अरिपरिभूतः सहजविहीनो मनसि विलज्जो हतबलवित्तः ।अनुचितकर्मश्रमपरिखिन्नो विकृतिगुणः स्यादिति मृतियोगे ॥६०॥
- श्लोक 61मातृवाहनसुहृत्सुखभूषाबन्धुभिर्विरहितः स्थितिशून्यः ।स्थानमाश्रितमनेन हतं स्यात् कुस्त्रियामभिरतः कुहुयोगे ॥६१॥
- श्लोक 62दुःखजीव्यनृतवागविवेकी वञ्चको मृतसुतोऽप्यनपत्यः ।नास्तिकोऽल्पकुजनं भजतेऽसौ घस्मरो भवति पामरयोगे ॥६२॥
- श्लोक 63सुखभोगभाग्यदृढगात्रसंयुतो निहताहितो भवति पापभीरुकः ।प्रथितप्रधानजनवल्लभो धनद्युतिमित्रकीर्तिसुतवांश्च हर्षजः ॥६३॥
- श्लोक 64स्वपत्नीवियोगं परस्त्रीरतीच्छा दुरालोकमध्वानसंचारवृत्तिः ।प्रमेहादिगुह्यार्तिमुर्वीशपीडां वदेद्दुष्कृतौ बन्धुधिक्कारशोकम् ॥६४॥
- श्लोक 65दीर्घायुष्मान् दृढमतिरभयः श्रीमान्विद्यासुतधनसहितः ।सिद्धारम्भो जितरिपुरमलो विख्याताख्यः प्रभवति सरले ॥६५॥
- श्लोक 66पित्रार्जितक्षेत्रगृहादिनाशकृत् साधून् गुरून्निन्दति धर्मवर्जितः ।प्रत्नातिजीर्णाम्बरधृक्च दुर्गतो निर्भाग्ययोगे बहुदुःखभाजनम् ॥६६॥
- श्लोक 67शरीरप्रयासैः कृतं कर्म यत्तद्व्रजेन्निष्फलत्वं लघुत्वं जनेषु ।जनद्रोहकारी स्वकुक्षिभरिः स्यादजस्रं प्रवासी च दुर्योगजातः ॥६७॥
- श्लोक 68ऋणग्रस्त उग्रो दरिद्राग्रगण्यो भवेत्कर्णरोगी च सौभ्रात्रहीनः ।अकार्यप्रवृत्तो रसाभासवादी परप्रेष्यकः स्याद्दरिद्राख्ययोगे ॥६८॥
- श्लोक 69किञ्चिद्व्ययो भूरिधनाभिवृद्धिं प्रयात्ययं सर्वजनानुकूल्यम् ।सुखी स्वतन्त्रो महनीयवृत्तिर्गुणैः प्रतीतो विमलोद्भवः स्यात् ॥६९॥
- श्लोक 70छिद्रारिव्ययनायकाः प्रबलगाः केन्द्रत्रिकोणाश्रिताःलग्नव्योमचतुर्थभाग्यपतयः षड्रन्ध्ररिःफस्थिताः ।निर्वीर्या विगतप्रभा यदि तदा दुर्योग एव स्मृत-स्तद्व्यस्ते सति योगवान्धनपतिर्भूपः सुखी धार्मिकः ॥७०॥
अपनी कुंडली देखें (मुफ़्त)लग्न, राशि, नक्षत्र-पद और दशा — आपके फ़ोन परव्यावहारिक कुंडली विज्ञानकुंडली पढ़ने की चरणबद्ध हिंदी अध्ययन-पुस्तक
यह पुस्तक शैक्षिक अध्ययन-सामग्री है। इसमें दी गई ज्योतिषीय व्याख्याएँ पारंपरिक और सांस्कृतिक अध्ययन के लिए हैं; वे निश्चित भविष्यवाणी, चिकित्सा, कानूनी या वित्तीय सलाह नहीं हैं।